ZPI dla biogazowni i produkcji rolnej

Przed złożeniem wniosku o ZPI na wsi trzeba przejrzeć sześć dokumentów:

Dokument	Co sprawdzić	Na co wpływa wynik
Ewidencja gruntów i budynków	klasy użytków na działkach instalacji i dojazdu	zgoda ministra; plan bez uchwały rady o zgodzie
Plan ogólny gminy	strefa, jej profil, obszar uzupełnienia zabudowy	kategoria terenu w ZPI; zwolnienie ze zgody ministra
Mapa zasadnicza	odległość do domów i budynków inwentarskich	linia zabudowy części technologicznej; minimum 20 m dla komór i zbiorników biogazu
Ewidencja urządzeń melioracji wodnych	grunty zmeliorowane w obszarze planu	plan bez uchwały rady o zgodzie
BIP gminy	kalendarz sesji, podjęte uchwały, petycje dotyczące biogazowni	termin uchwały o zgodzie
Wykaz dróg publicznych	kategoria każdej drogi, którą pojedzie transport substratu	umowa z zarządcą drogi; inwestycja uzupełniająca

Przeznaczenie użytków rolnych klas I-III na cele nierolnicze wymaga co do zasady zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi, o czym przesądza art. 7 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (u.o.g.r.l.). W procedurze ZPI o zgodę na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych występuje wójt w tym samym kroku, w którym projekt planu trafia do opinii i uzgodnień (art. 37ec ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - u.p.z.p.). Wniosek wójta zawiera wykaz gruntów według klas bonitacyjnych (art. 10 ust. 1 pkt 2 u.o.g.r.l.), dlatego klasy ziemi pod instalacją, budynkami i drogą dojazdową trzeba ustalić, zanim projekt trafi do opiniowania.

Od 1 września 2026 r. minister ma na wyrażenie zgody 120 dni od dnia otrzymania wniosku (art. 7 ust. 3 u.o.g.r.l.). Jeżeli w tym czasie nie wyrazi zgody ani jej nie odmówi, przepis traktuje to jak zgodę. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed tą datą stosuje się jednak przepis w dawnym brzmieniu (art. 61a ustawy z 7 lipca 2023 r.).

Przeznaczenie na cele nierolnicze użytków klas I-III, które leżą w obszarze uzupełnienia zabudowy wyznaczonym w planie ogólnym, nie wymaga zgody ministra (art. 7 ust. 2a u.o.g.r.l.). Do gruntów rolnych w granicach administracyjnych miast przepisów o zgodzie nie stosuje się (art. 10a u.o.g.r.l.), więc w gminie miejsko-wiejskiej to zwolnienie nie obejmuje jej obrębów wiejskich.

Liczby postępowań, projektów i umów w tym artykule pochodzą z monitoringu postępowań ZPI i z zestawień dokumentów prowadzonych przez autora. Uzasadnienia do projektów ZPI sporządzanych dla 3 biogazowni na terenach wiejskich uznają zmianę przeznaczenia gruntów rolnych za zbędną, powołując się na art. 10a, chociaż dotyczy on wyłącznie miast, a klas gleb żadne z tych 3 uzasadnień nie wymienia. Dwa z nich dotyczą projektów z opisanego niżej zestawienia pięciu projektów, prowadzonego przez autora, jedno - projektu spoza niego.

Wójt prowadzi czynności w sprawie ZPI bez zgody rady na przystąpienie do sporządzenia planu (art. 37ec ust. 6) pod dwoma łącznymi warunkami: inwestycja główna dotyczy wyłącznie lokalizacji instalacji odnawialnych źródeł energii innych niż elektrownie wiatrowe, a plan nie dotyczy żadnej sprawy z katalogu wyłączeń art. 27b ust. 2 u.p.z.p. ZPI, w którym obok biogazowni inwestycją główną jest np. ferma albo przetwórnia, odpada więc z tego trybu nawet bez spraw z tego katalogu. Przepis w tym brzmieniu stosuje się od 1 lipca 2026 r. także do wniosków złożonych wcześniej (art. 10 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2026 r.). Katalog obejmuje m.in. przeznaczenie wymagające zgody ministra (pkt 2) i grunty zmeliorowane objęte planem (pkt 8), dlatego gdy projekt dla biogazowni przeznacza użytki klas I-III na cel wymagający tej zgody, inwestor potrzebuje dodatkowo uchwały rady o zgodzie na przystąpienie do sporządzenia planu.

Biogazownie rolnicze mają ułatwienia w odrębnej ustawie i osobny tryb, którego serwis nie opisuje. ZPI dla fotowoltaiki i elektrowni wiatrowych omawia strona branży farm PV i innych OZE.

Do gruntów rolnych u.o.g.r.l. zalicza grunty pod budynkami mieszkalnymi oraz pod budynkami i urządzeniami służącymi wyłącznie produkcji rolniczej i przetwórstwu rolno-spożywczemu, jeżeli są częścią gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 1 pkt 3 u.o.g.r.l.). Ten sam zakres ma definicja zabudowy zagrodowej w art. 4 pkt 31 tej ustawy, która dodaje warunek, że budynki stoją na gruntach rolnych. Z obu przepisów wynika, że teren zabudowy zagrodowej w tych granicach nie potrzebuje zgody ministra nawet na użytkach klas I-III, bo ziemia pod tymi budynkami zachowuje charakter rolny i nie zostaje przeznaczona na cele nierolnicze. Budynki, których plan nie wiąże z gospodarstwem rolnym, wychodzą jednak poza te przepisy i na użytkach klas I-III poza miastem co do zasady wymagają zgody.

Tak samo osobno stojący budynek dla gości, który nie jest domem mieszkalnym gospodarstwa, na użytkach klas I-III poza miastem co do zasady wymaga zgody na zmianę przeznaczenia gruntu. W zestawieniu 15 ZPI z terenem zabudowy zagrodowej (2 uchwalone plany i 13 projektów, stan na 26.09.2026) agroturystykę, w postaci budynków albo usług, dopuszcza 6 z nich.

Czy biogazownia, ferma albo przetwórnia stanie w strefie rolniczej, czy w terenie innej kategorii, rozstrzyga profil strefy planu ogólnego, dlatego w profilu sprawdza się, czy mieści on zabudowę zagrodową i produkcję rolniczą.

Teren zabudowy zagrodowej traktuje się jako przeznaczony na cele rolne. Przepisy nie mówią tego wprost, ale kwalifikacja ta wynika z art. 2 ust. 1 pkt 3 u.o.g.r.l. i na tej podstawie przyjęli ją Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 26.03.2026, II SA/Lu 48/26, oraz Wojewoda Lubelski w rozstrzygnięciu nadzorczym z 28.05.2026, IF-II.4131.16.2026 (Dz. Urz. Woj. Lubelskiego 2026 poz. 2732), którym stwierdził nieważność planu z minimalną działką 1500 m² dla zabudowy zagrodowej. Przy podziale nieruchomości w takim terenie działkę mniejszą niż 0,3 ha można więc co do zasady wydzielić tylko wtedy, gdy powiększa sąsiednią nieruchomość albo gdy podział reguluje granice, przy czym progu nie stosuje się do dróg wewnętrznych i do podziałów z art. 95 (art. 93 ust. 2a i 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami). Ustalenia minimalnej działki w tych samych 15 ZPI z terenem zabudowy zagrodowej (stan na 26.09.2026) rozkładają się tak:

• 3000 m² - w 6,
• 5000 m² - w 1,
• bez ustalenia minimalnej działki - w 5,
• z dopuszczeniem działek mniejszych niż 0,3 ha - w 3.

W ocenie autora ta część uchwały, w której ZPI dopuszcza w terenie zabudowy zagrodowej minimalną działkę mniejszą niż próg, jest zagrożona stwierdzeniem nieważności.

Komory fermentacyjne i zbiorniki biogazu rolniczego muszą stać co najmniej 20 m od pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi i od budynków inwentarskich (§ 7 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 stycznia 2023 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie, Dz.U. 2023 poz. 297), a ten sam paragraf wymaga zachowania także 20 m od innych budynków niepowiązanych technologicznie z instalacją (pkt 2) i 5 m od granicy działki sąsiedniej (pkt 7). Budowle rolnicze uciążliwe dla otoczenia, w szczególności przez zapylenie, zapachy lub substancje toksyczne, muszą być izolowane od przyległych terenów pasem zieleni średnio- i wysokopiennej (§ 13 tego rozporządzenia).

Żaden z 5 projektów ZPI dla biogazowni w zestawieniu autora, obejmującym projekty, których ustalenia gminy opublikowały, a autor przeanalizował (stan na 26.09.2026), nie podaje w metrach odległości instalacji od zabudowy mieszkaniowej ani nie ustala szerokości pasa zieleni.

Spośród tych samych 5 projektów z zestawienia autora (stan na 26.09.2026) urządzenia ograniczające odory nakazują 3, zamknięte magazyny substratu nakazuje 1, a obowiązku przykrycia zbiorników pofermentu nie ustala żaden. W 2 projektach granica dopuszczalnego oddziaływania jest granicą nieruchomości objętej tytułem prawnym inwestora, więc kiedy inwestor kupi albo weźmie w dzierżawę nieruchomość obok, granica oddziaływania przesunie się, chociaż plan się nie zmieni.

Rada jednej z gmin podjęła uchwałę przeciw biometanowni w dniu ogłoszenia wniosku o ZPI i podała w niej jako powody uciążliwość zapachową, większy ruch ciężarówek oraz skutki dla środowiska.

Linie zabudowy plan określa obowiązkowo (art. 15 ust. 2 pkt 6 u.p.z.p.), a kreślenie i wymiarowanie nieprzekraczalnej linii zabudowy na rysunku opisuje załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z 7 września 2026 r. w sprawie sposobu przygotowania projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. 2026 poz. 1192). Żaden z tych przepisów nie wymaga mierzenia linii od domów, więc odległość od domów wyrażona tą linią jest zaleceniem autora, tak samo jak trzy pozostałe sprawy z poniższej listy. Projekt planu wpływa do gminy co do zasady razem z wnioskiem, więc radni i sąsiedzi znają go przed głosowaniem rady nad zgodą, i dlatego warto wpisać do niego:

• odległość części technologicznej od domów w metrach, wyrażoną nieprzekraczalną linią zabudowy części technologicznej zwymiarowaną na rysunku planu (art. 15 ust. 2 pkt 6 u.p.z.p. i załącznik nr 2 do rozporządzenia Dz.U. 2026 poz. 1192),
• zamknięte magazyny substratu,
• szczelne zbiorniki pofermentu,
• punkt, w którym dojazd łączy się z drogą publiczną.

Zgoda rady zachowuje ważność bez względu na zakres zmian projektu z negocjacji oraz po opiniach, uzgodnieniach i konsultacjach społecznych, a nowej zgody nie trzeba (art. 37ec ust. 2a u.p.z.p., od 1 lipca 2026 r. także przy wcześniejszych wnioskach - art. 10 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2026 r.). Zabezpieczenia przed uciążliwościami i dystanse do domów można więc dopracować nawet po głosowaniu rady nad zgodą.

Monitoring obejmuje 20 postępowań ZPI w rolnictwie i przy biogazowniach (stan na 5.10.2026), z których 17 było w toku, a uchwalonym planem zakończyło się tylko 1. W 16 sprawach z całej branży rolniczej rada wypowiedziała się już o zgodzie, a w 2 z nich odmówiła zgody (stan na 5.10.2026).

W odrębnym zbiorze 12 postępowań ZPI dla biogazowni i biometanowni (stan na 30.09.2026) rada wyraziła zgodę 8 razy, przy czym 6 zgód zapadło po 8-41 dniach od wniosku, a 2 po 73 i po 180 dniach. Do 30.09.2026 żadne z tych 12 postępowań nie doszło jednak do uchwalonego planu, a wariantu bez zgody rady nie wykorzystano w żadnym.

Uchwałę o zgodzie na ZPI dla biogazowni, czyli o zgodzie na przystąpienie do sporządzenia planu, rada podejmuje bez ustawowego terminu, dlatego terminy inwestycji warto dopasować do kalendarza sesji rady. Od 1 lipca 2026 r. rada może też wycofać zgodę, dopóki nie zostanie zawarta umowa urbanistyczna (art. 37ec ust. 1a u.p.z.p.), a po wycofaniu zgody postępowanie wszczęte wnioskiem inwestora się kończy. Dotyczy to także wniosków złożonych przed 1 lipca 2026 r. (art. 10 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2026 r.).

W 2 z 5 projektów z zestawienia autora (stan na 26.09.2026) teren instalacji jest połączony z drogą krajową albo wojewódzką, a żaden z tych 5 projektów nie wymaga miejsc postojowych dla ciężarówek i pojazdów rolniczych, które dowożą substrat. W zestawieniu umów urbanistycznych, które prowadzi autor, jest na przykład projekt umowy dołączony do wniosku jednego inwestora biogazowni, przewidujący drogę dojazdową o długości ok. 788 m przystosowaną do pojazdów do 40 t.

Budowa albo przebudowa drogi publicznej, której przyczyną jest inwestycja niedrogowa, należy do inwestora (art. 16 ust. 1 ustawy o drogach publicznych), a szczegółowe warunki określa zawierana przez niego umowa z zarządcą drogi (art. 16 ust. 2).

W uzasadnieniach projektów planu i uchwał o zgodzie dla biogazowni jako inwestycje uzupełniające pojawiają się m.in. drogi dojazdowe, przebudowa drogi gminnej, udział w kosztach terenu sportowego i projekt sieci ciepłowniczej na ciepło odpadowe z instalacji. W zestawieniu umów urbanistycznych prowadzonym przez autora nie ma jednak żadnej zawartej umowy dla biogazowni. W projektach umów urbanistycznych do małych ZPI rolniczych inwestor zobowiązuje się m.in. do utwardzenia i oświetlenia ok. 180 m drogi gminnej, rozbudowy 204 m² drogi albo wykonania jednej oprawy solarnej.

Przy wnioskach złożonych od 1 lipca 2026 r. obsługa biogazowni nie jest warunkiem uznania drogi gminnej za inwestycję uzupełniającą, bo obecna definicja z art. 2 pkt 5a lit. a u.p.z.p. obejmuje inwestycje służące wykonywaniu zadań własnych gminy, w tym drogi publiczne, bez warunku obsługi inwestycji głównej, który obowiązuje tylko przy obiektach handlowych i usługowych (lit. b). Do wniosków sprzed tej daty stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc i definicję sprzed nowelizacji 2026 (art. 10 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2026 r.).