Tryb bez zgody rady w ZPI dla fotowoltaiki

W wariancie dla instalacji odnawialnych źródeł energii (wariant OZE) wójt prowadzi procedurę ZPI bez uchwały rady o zgodzie na przystąpienie, a konsultacje społeczne są krótsze. Przepisy wariantu regulują wyłącznie te dwie sprawy: uchwałę rady o zgodzie i terminy konsultacji. Negocjacje, umowa urbanistyczna i uchwalenie planu przez radę przebiegają więc jak w trybie za zgodą rady.

Od 1 lipca 2026 r. rada może zakończyć postępowanie przez wycofanie zgody, dopóki nie zawarto umowy urbanistycznej (art. 37ec ust. 1a u.p.z.p.). W wariancie OZE rada rozstrzyga natomiast o planie dopiero przy jego uchwaleniu.

Po nowelizacji ustawą z 30 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 781) wariant OZE jest od 1 lipca 2026 r. dostępny, gdy „inwestycja główna dotyczy wyłącznie lokalizacji instalacji odnawialnych źródeł energii innych niż elektrownie wiatrowe”, a plan nie dotyczy warunków z art. 27b ust. 2. Wyłączność OZE odnosi się więc odtąd do inwestycji głównej, ale warunek z art. 27b ust. 2 nadal mierzy się całym planem, razem z obszarem inwestycji uzupełniającej.

Nowe brzmienie ust. 6 stosuje się także do procedur, które 1 lipca 2026 r. były w toku, o ile wniosek złożono przed tym dniem (art. 10 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2026 r.). Opisane tu plany uchwalono na wnioski sprzed 1 lipca 2026 r. W każdym z czterech planów, w których gmina powołała wariant OZE, jest inwestycja uzupełniająca: w obu planach gminy Łuków (obręby Jeziory i Suleje) sieć wodociągowa, w gminie Elbląg uliczne lampy solarne, a w Wyrzysku odcinek drogi gminnej.

Plany uchwalone przed 1 lipca 2026 r. ocenia się według prawa z dnia podjęcia uchwały, bo art. 10 ust. 3 ustawy z 30 kwietnia 2026 r. ich nie obejmuje. Dla nich ust. 6 w brzmieniu do 30 czerwca 2026 r. obejmował plan, który „dotyczy wyłącznie” lokalizacji instalacji OZE innych niż elektrownie wiatrowe i nie dotyczy warunków z art. 27b ust. 2. Każdy ZPI obejmował jednak także obszar inwestycji uzupełniającej (art. 37ea ust. 2 i art. 37ed ust. 1 u.p.z.p.). Przy dosłownym odczycie dawnego ust. 6 wariant OZE nie byłby więc dostępny dla żadnego planu.

Dosłowny odczyt dawnego ust. 6 przyjęły dwie gminy. W gminie Łuków procedura planu dla obrębu Gręzówka-Kolonia rozpoczęła się w wariancie OZE, a gdy negocjacje przyniosły inwestycję uzupełniającą, wójt skierował do rady poprawiony wniosek „z prośbą o wyrażenie zgody na przystąpienie” (uzasadnienie uchwały LXXXIII/571/2024). Rada Miejska w Rogoźnie podała w uzasadnieniu uchwały XI/107/2024 powody wymogu zgody, w tym teren drogi dojazdowej w granicach projektu.

Wojewoda Mazowiecki w rozstrzygnięciu nadzorczym WP-I.4131.34.2026 o uchwale o zgodzie na przystąpienie do ZPI dla elektrowni słonecznych w Iłży przytoczył dawny ust. 6 i przyjął, że przyszły plan obejmie obok inwestycji głównej także obszar inwestycji uzupełniającej. Według uzasadnienia projektu ustawy z 30 kwietnia 2026 r. (druk sejmowy nr 2459) dawny przepis budził wątpliwości, gdy plan obejmuje inwestycję uzupełniającą, a zmiana miała go doprecyzować. Przemawia ono tym samym za odczytem, w którym wyłączność OZE liczy się względem inwestycji głównej także przed 1 lipca 2026 r. Wobec czterech planów z wariantem OZE powołanym przez gminę wojewodowie nie wydali rozstrzygnięć nadzorczych, a orzeczeń o dawnym ust. 6 przy planie z inwestycją uzupełniającą nie opublikowano do 13 października 2026 r.

Art. 27b ust. 2 u.p.z.p. wymienia osiem sytuacji, z których każda wyłącza wariant OZE. Farma na nieruchomości rolnej spotyka zwykle dwie: z pkt 2 przeznaczenie gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne, do którego potrzebna jest zgoda z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych (u.o.g.r.l.), czyli zgoda rolna, oraz z pkt 8 grunty zmeliorowane. Wyłączenie z pkt 2 obejmuje plan z ustaleniami wymagającymi zgody rolnej, dlatego uzyskanie jej w trakcie procedury nie otwiera wariantu OZE.

Od 1 września 2026 r. zgodę rolną wydaje się w terminie 120 dni od wpływu wniosku, a art. 7 ust. 3 u.o.g.r.l. przewiduje także milczącą zgodę. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed tym dniem stosuje się jednak dawne brzmienie art. 7 ust. 3, bez terminu 120 dni i bez milczącej zgody. Wynika to z przepisu przejściowego - art. 61a ustawy z 7 lipca 2023 r., dodanego ustawą z 30 kwietnia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 781).

Gmina Elbląg podała w uzasadnieniu uchwały XII/96/2025, że dotychczasowy plan miejscowy przeznaczał obszar planu pod usługi, a więc zgody rolne nie są wymagane. W Udaninie plan dla obrębów Damianowo, Konary, Lusina i Piekary (uchwała XVII.105.2025), sporządzony za zgodą rady (uchwała VI.40.2024), dopuszcza w § 15 ust. 1 pkt 1 elektrownię także na gruntach klasy III „posiadających zgodę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na przeznaczenie” na cele nierolnicze. Plan Łobżenicy (uchwała XVI/116/25), również sporządzony za zgodą rady, pozostawia natomiast grunty klasy III w terenach rolnictwa z zakazem zabudowy, a sieci dopuszcza tam tylko bez potrzeby wyłączania tych gruntów z produkcji rolniczej (§ 14 pkt 2 i § 19 pkt 6). Oznacza to, że takie grunty nie wymagają zgody rolnej. W Ożarowie Wojewoda Świętokrzyski rozstrzygnięciem SPN.III.4130.49.2026 stwierdził nieważność planu sporządzanego za zgodą rady w części obejmującej działki z gruntami klas RIIIa i RIIIb, dla których zgody rolnej nie uzyskano.

W uzasadnieniu tej samej uchwały gmina Elbląg wskazuje, że obszar planu „nie obejmuje gruntów zmeliorowanych”, i dlatego uznaje zgodę rady na przystąpienie za zbędną. Według Rady Miejskiej w Rogoźnie przy planie w Gościejewie drugim powodem wymogu zgody były grunty zmeliorowane na działkach objętych projektem. Rów melioracyjny na obszarze planu sam nie przesądza, że chodzi o grunty zmeliorowane z art. 27b ust. 2 pkt 8.

Dane o gruntach zmeliorowanych zawiera ewidencja melioracji wodnych, do której wgląd jest nieodpłatny (art. 196 ustawy - Prawo wodne). Zanim inwestor złoży wniosek, powinien sprawdzić klasy gruntów i tę ewidencję, bo od wyniku zależy, czy potrzebna będzie uchwała rady o zgodzie na przystąpienie.

Według reguły ogólnej zbieranie uwag i ankiety prowadzi się przez co najmniej 28 dni (art. 8j pkt 1 u.p.z.p.), a obowiązkowe formy to zbieranie uwag, spotkanie otwarte, panel ekspercki albo warsztaty i jedna z pozostałych form (art. 8i ust. 1-2). W ZPI okres można jednak skrócić z 28 do co najmniej 21 dni, bo art. 37ec ust. 5 stanowi: „Dopuszcza się ograniczenie form konsultacji społecznych do zbierania uwag oraz prowadzenie konsultacji społecznych przez okres co najmniej 21 dni”.

Ust. 5 można czytać jako dwa samodzielne dopuszczenia: okres co najmniej 21 dni byłby dozwolony także przy wszystkich formach obowiązkowych, a ograniczenie form do zbierania uwag nie zmuszałoby do skracania okresu. Według drugiego odczytu skrócony okres wolno stosować wyłącznie przy konsultacjach ograniczonych do zbierania uwag. Orzeczeń o odczycie ust. 5 nie opublikowano do 13 października 2026 r.

Zbieranie uwag i ankiety prowadzi się w wariancie OZE „przez okres 14 dni” (art. 37ec ust. 6 pkt 2 lit. a). Spotkania, panele eksperckie, warsztaty i spacery studyjne (art. 8i ust. 1 pkt 2 i 3) przeprowadza się według lit. b najwcześniej po upływie 3 dni od rozpoczęcia konsultacji i najpóźniej 3 dni przed ich ostatnim dniem. Terminów 14, 21 i 28 dni nowelizacja z 2026 r. nie zmieniła.

Ustawa nie przesądza, czy w wariancie OZE wolno dodatkowo ograniczyć formy na podstawie ust. 5. W ocenie autora połączenie ograniczenia form z terminem 14 dni z ust. 6 pkt 2 lit. a da się obronić, bo lit. b i art. 8j pkt 2 dotyczą tylko terminu spotkań, a obowiązek ich zorganizowania wynika z art. 8i ust. 2, od którego ust. 5 pozwala odstąpić. Połączenie to jest jednak wątpliwe, jeżeli przyjąć, że ograniczenie form idzie w parze z okresem co najmniej 21 dni albo że w wariancie OZE ust. 6 pkt 2 wyłącza ust. 5. W ocenie autora okres konsultacji dłuższy niż 14 dni nie jest w wariancie OZE istotnym naruszeniem trybu, bo nie ogranicza udziału interesariuszy.

W gminie Łuków konsultacje obu planów (obręby Jeziory i Suleje) trwały 14 dni i ograniczały się do zbierania uwag. W ogłoszeniach o konsultacjach i protokole gmina podała jako podstawę „art. 37ec ust. 1 pkt 4 lit. d, ust. 5 i 6 pkt 2”, zestawiając w jednych konsultacjach ograniczenie form z ust. 5 z terminem 14 dni z ust. 6 pkt 2 lit. a.

Gmina Elbląg przeprowadziła konsultacje w wariancie OZE w dwóch rundach, każdą ze spotkaniem otwartym i punktem konsultacyjnym. Pierwsza trwała 25 dni, a spotkanie odbyło się 18.12.2024 o godz. 15:00. Konsultacje powtórzono, ponieważ ani spotkanie, ani punkt konsultacyjny nie działały po godzinach pracy urzędu. Druga runda trwała 19 dni, a obok spotkania 4.03.2025 o godz. 15:30 prowadzono w niej ankiety.

W Wyrzysku konsultacje trwały 15 dni w pełnym zestawie form, czyli ze zbieraniem uwag, spotkaniem otwartym i dyżurem projektanta, ze spotkaniami po godzinach pracy urzędu.

W Zabielu, przy planie sporządzanym za zgodą rady, Wojewoda Mazowiecki uznał w rozstrzygnięciu WP-I.4131.140.2025 spotkanie otwarte w godzinach pracy urzędu za samodzielną przyczynę nieważności. Przytoczył przy tym art. 37ec ust. 5 i 6 i wskazał, że spotkanie otwarte powinno bez wyjątków odbywać się poza godzinami pracy urzędu.

Jeżeli gmina w wariancie OZE poprowadzi konsultacje przez 14 dni we wszystkich formach obowiązkowych, a formy z art. 8i ust. 1 pkt 2, 3 i 5 wyznaczy po godzinach pracy urzędu (art. 8h ust. 3 pkt 1), uniknie sporu o zakres ust. 5.

W 6 z 18 przeanalizowanych ZPI dla farm fotowoltaicznych sporządzonych za zgodą rady uchwała o ZPI tej zgody nie powołuje. Preambuła bez powołania zgody nie dowodzi więc, że plan uchwalono bez zgody rady w wariancie OZE. Dlatego nabywca projektu farmy powinien ustalić tryb planu z trzech dokumentów: wykazu uchwał rady od dnia złożenia wniosku, uchwały o ZPI i umowy urbanistycznej. Zgody rady na przystąpienie wyrażone od 1 lipca 2026 r. udostępnia się również w Rejestrze Urbanistycznym (art. 67h ust. 1 pkt 2 u.p.z.p.).

Uzasadnienie projektu planu dla obrębu Jeziory w gminie Łuków opisuje czynności wójta „po wyrażeniu przez Radę Gminy Łuków zgody na przystąpienie”, choć według wykazu uchwał rada uchwały o zgodzie nie podjęła. Na wariant OZE wskazują w tym planie podstawa prawna konsultacji i ogłoszenie wójta o planie, „do którego zastosowanie ma tryb uproszczony”. W Wyrzysku wstęp umowy urbanistycznej (Rep. A 1144/2026) powołuje art. 37ec ust. 6 pkt 1, preambuła uchwały XXXVI/207/2026 nie powołuje uchwały o zgodzie, a w wykazie uchwał rady brak jej dla tego planu.

Według wykazu uchwał Rady Gminy Udanin z lat 2024-2025 plan dla obrębu Udanin (uchwała XVII.108.2025) uchwalono bez uchwały o zgodzie. Ogłoszenie o konsultacjach powołuje art. 37ec ust. 5, a projekt umowy urbanistycznej w BIP gminy zawiera formułę wariantu OZE z art. 37ec ust. 6. Identyczną formułę ma jednak projekt umowy dla planu obrębów Damianowo, Konary, Lusina i Piekary w tej samej gminie, sporządzonego za zgodą rady. Podobnie we Wręczycy Wielkiej preambuła projektu umowy podaje, że plan „nie dotyczy warunków określonych w art. 27b ust. 2”, a zarazem powołuje uchwałę rady XX/204/25 o zgodzie na przystąpienie. Projekt umowy z formułą wariantu OZE nie przesądza więc o trybie planu.

W tabeli są trzy plany uchwalone bez zgody rady, których konsultacje opisano wyżej. Dokumenty pozostałych planów z tego artykułu, w tym uchwały, umowy urbanistyczne i raporty z konsultacji, zebrano w monitoringu postępowań ZPI, prowadzonym od lipca 2026 r. na podstawie dzienników urzędowych i BIP gmin.

W pięciu ZPI dla farm fotowoltaicznych sporządzonych bez zgody rady (plany uchwalone do 31.08.2026, stan danych na 22.09.2026) czas procedury od wniosku do uchwały o ZPI wynosił od 298 do 507 dni: 298 dni w gminie Łuków dla obrębu Jeziory i 360 dla obrębu Suleje, 309 w gminie Elbląg, 313 dla obrębu Udanin i 507 w Wyrzysku. W 13 obowiązujących ZPI dla takich farm sporządzonych za zgodą rady, ze znaną datą wniosku (ten sam stan: uchwalone do 31.08.2026, dane na 22.09.2026), okres ten trwał od 166 do 515 dni, a w 8 z 13 od 281 do 371 dni. W gminie Tomaszów Lubelski rada podjęła uchwałę o zgodzie 8 dni po wniosku, co pokazuje, że zgoda nie musi wydłużać procedury.

Daty wniosków i uchwał w obu zbiorach pochodzą z monitoringu postępowań ZPI i dokumentów gmin. Z porównania obu przedziałów wynika, że w opisanych sprawach procedura bez zgody rady nie trwała krócej.

Gdy wariant OZE nie był dostępny, a plan uchwalono bez uchwały rady o zgodzie (art. 37ec ust. 1 i 2 u.p.z.p.), uchwalenie może zostać uznane za istotne naruszenie trybu i tym samym prowadzić do nieważności uchwały o ZPI (art. 28 ust. 1). Uchwała o ZPI jest aktem prawa miejscowego (art. 14 ust. 8 i art. 37ea ust. 3 u.p.z.p.), więc stwierdzenia nieważności uchwały o ZPI nie ogranicza roczny termin z art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Rozstrzygnięć nadzorczych zarzucających ZPI brak wymaganej zgody nie odnaleziono do 13 października 2026 r., a w województwie mazowieckim, według wykazu wojewody, do 11 października 2026 r. Orzeczeń w takiej sprawie również nie opublikowano do 13 października 2026 r.